Küreselleşen dünyada ve ülkemizin cazip yaşam koşulları neticesinde, dünyanın dört bir yanından yabancı uyruklu kişiler Türkiye’de gayrimenkul edinmekte ve yaşamlarını burada sürdürmektedir. Ancak bu kişilerin vefatı halinde, Türkiye’de bıraktıkları taşınmazların mirasçılara intikali aşamasında “uygulanacak hukuk” ve “mirasçıların tespiti” konularında hukuki karmaşalar yaşanabilmektedir. Bu bilgi notunda; yabancıların Türkiye’deki taşınmaz terekesi için Türk mahkemelerinden alınacak mirasçılık belgelerinde “Yeminli Beyannamelerin” (Affidavit) hukuki rolünü, MÖHUK (Milletlerarası Özel Hukuk ve Usul Hukuku Hakkında Kanun) kapsamındaki tartışmaları ve bu belgelerin uygulamada sağladığı pratik çözümleri detaylıca inceliyoruz.
1. Yabancıların Türkiye’deki Taşınmazlarına Hangi Hukuk Uygulanır?
Yabancı bir gayrimenkul sahibinin vefatı halinde, geride kalan mirasçılar genellikle Türkiye’deki taşınmazı satarak mirası paylaşma yoluna gitmekte ve bunun için öncelikle Sulh Hukuk Mahkemesinden bir mirasçılık belgesi almaları gerekmektedir. Türk hukukunda kural olarak miras statüsü, ölenin milli hukukuna (vatandaşı olduğu ülkenin kanunlarına) tabidir. Kimlerin mirasçı olacağı, miras payları ve tereke borçları bu hukuka göre belirlenir.
Ancak MÖHUK m. 20/1 maddesinde yer alan istisnai kural gereği, Türkiye’deki taşınmaz tereke yönünden Türk hukuku uygulanır. Bu durum, mirasçıların ve hisselerin belirlenmesinde çelişkili sonuçlar doğurma potansiyeline sahiptir. Bu istisnai kuralın asıl amacı, Tapu Kanunu m. 35 ve diğer kanuni sınırlamaların (yabancıların mülk edinme kısıtlamalarının) tatbikinde duraksamaya meydan vermemektir. Dolayısıyla, miras paylarının belirlenmesi aslında mirasçıların kendi iç ilişkisi olup, Türkiye’deki taşınmazlar yönünden de ölenin milli hukukuna göre tespit edilmesi hakkaniyete daha uygundur. İşte tam bu noktada, uygulamadaki tıkanıklıkları aşmak için yeminli beyannameler devreye girmektedir.
2. Yeminli Beyanname (Affidavit) Nedir ve Nasıl Düzenlenir?
İngiltere, ABD, Kanada ve Avustralya gibi “Common Law” (Ortak Hukuk) geleneğinden gelen ülkelerde sıklıkla kullanılan Affidavit; yeminli olarak yapılan yazılı bir beyandır.
- Bu belge; noter, avukat ya da yetkisi kabul edilmiş diğer meslek mensupları önünde yemin edilerek imzalanır.
- Noter veya yetkili kişi, belgenin kendi huzurunda yemin edilerek imzalandığını ve imza atan kişinin temyiz kudretine (akli dengeye) sahip olduğuna dair kanaatini teyit eder.
- Affidavit, İngiltere gibi ülkelerde miras işlemlerinde, mirasçılık belgesi başvurularında ve özellikle belli bir eşik değerin altındaki terekelerin intikalinde doğrudan hukuki sonuç doğuran, mahkemelerce kabule şayan bir delil niteliğindedir. Yabancı ülkede noter önünde imzalanan bu belgelerin Türkiye’de kullanılabilmesi için “Apostil” şerhi taşıması gerekmektedir.
3. Türk Mahkemelerinde Mirasçılık Belgesi Alınmasında Affidavit’in Etkisi
Türkiye’de taşınmazı bulunan yabancıların vefatından sonra, milli hukuka göre mirasçı konumundaki kişiler, Sulh Hukuk Mahkemelerindeki mirasçılık belgesi taleplerini desteklemek ve Türk hâkimi nezdinde kanaat oluşturmak için Affidavit sunmaktadırlar. Uygulamada Türk mahkemeleri, Türkiye’deki taşınmaz tereke üzerinde kimlerin, hangi hisseler dairesinde mirasçı olacağını ölenin milli hukuku ile birlikte dosyaya ibraz olunan bu yeminli beyannameleri esas alarak belirleyebilmektedir.
Affidavit belgesi Türk hâkimine şu kritik konularda net bilgiler sunar:
- Müteveffanın ardında sağ kalan mirasçılarının kimler olduğu ve aralarındaki paylaşım esasları.
- Mirasçılar veya potansiyel mirasçılar arasında herhangi bir hukuki ihtilaf olup olmadığı.
- Ölenin vasiyetname yapıp yapmadığı; yaptıysa bunun kendi ülkesinde açılıp açılmadığı, itiraza uğrayıp uğramadığı veya kesinleşip kesinleşmediği.
Özellikle İngiliz vatandaşları söz konusu olduğunda, eşlerden birinin sağ kalması durumunda çocuklar genellikle sağ kalan ebeveyn lehine mirastan feragat etmeye yatkındır. Mirasçılar arasında yapılan bu feragat işlemleri de Affidavit formuyla mahkemeye sunularak intikal işlemleri pratik bir şekilde çözülebilmektedir.
4. Pratik Faydaları ve Hukuki Güvenlik
Yeminli beyannameler, uygulamada ölenin milli hukukunun mu yoksa Türk hukukunun mu uygulanması gerektiği yönündeki akademik tartışmaların önem derecesini azaltarak pratik ve hızlı bir çözüm sunar.
- Tanıma Davası Külfetinden Kurtarır: Birçok durumda Affidavit, yabancı ülkede vasiyetnamenin açılmasına dair verilmiş kararların Türkiye’de ayrıca bir “tanıma” (tenfiz/tanıma) davasına konu edilmesine veya vasiyetnamenin Türk mahkemelerinde tekrar açılmasına gerek kalmadan mirasçılık belgesi alınmasına olanak tanır.
- Hukuki Meşruiyet ve Sorumluluk: Yapıldığı ülkenin şekil kurallarına uygun hazırlanan yeminli beyannamelerde, beyanda bulunan kişi verdiği bilgilerin doğruluğundan bizzat sorumludur. Yalan beyanda bulunmanın hürriyeti bağlayıcı cezai ve hukuki yaptırımları olduğundan, bu belgeler hukuki güven ihtiyacını karşılar ve işlemlere meşruiyet zemini kazandırır.
Genç Avukatlık Bürosu Olarak Değerlendirmemiz:
Yabancı unsurlu miras hukukunda, Türkiye’deki taşınmazların intikali süreci, hukuki altyapısı doğru kurgulanmadığında mirasçılar için yıllar süren yıpratıcı davalara dönüşebilmektedir. Uygulamada, miras bırakanın kendi ülkesindeki veraset ve vasiyet durumunu tevsik eden “Affidavit” (Yeminli Beyanname) belgelerinin Apostil şerhi ile birlikte Türk mahkemelerine usulünce sunulması, süreci son derece hızlandırmakta ve gereksiz “tanıma/tenfiz” davalarının önüne geçmektedir.
Özellikle İngiltere, ABD veya diğer Avrupa ülkelerinde yaşayan kişiler, Türkiye’de gayrimenkulü bulunan yakınlarının vefatı sonrasında, mirasın intikali ve sonrasında taşınmazın satışı gibi işlemleri sorunsuz yürütebilmeleri için yasal başvuru sürelerini kaçırmadan ve doğru evraklarla Sulh Hukuk Mahkemelerine başvurmaları elzemdir. Yabancı unsurlu mirasçılık belgelerinin alınması, vasiyetnamelerin Türkiye’de geçerliliğinin sağlanması ve gayrimenkul intikal-satış süreçlerinizin profesyonel bir şekilde, en kısa sürede çözüme kavuşturulması için büromuzun uzman ekibiyle iletişime geçebilirsiniz.
