30 Nisan 2026 tarihli Resmî Gazete’de yayımlanan 2024/229 Esas ve 2026/35 Karar sayılı Anayasa Mahkemesi (AYM) kararı ile, “doğrudan satış” sistemlerine ve “elektronik ticaret (e-ticaret)” pazar yerlerinin lisans ücretlerinin hesaplanmasına dair uygulanan bazı sınırlayıcı yasal düzenlemeler iptal edilmiştir. Yüksek Mahkeme, doğrudan satış şirketlerinin kuruluş ve faaliyetlerine yönelik asli kuralların idareye (yönetmeliğe) bırakılmasını yasama yetkisinin devredilmezliği ilkesine aykırı bulurken; e-ticaret lisans ücretlerindeki yatırım ve ihracat indirimlerinden, satışlarının bir kısmını kendi markalarından elde eden pazar yerlerinin yararlandırılmamasını ise eşitlik ilkesine aykırı bularak iptal etmiştir. Karar ile;
- Doğrudan Satış Sistemlerinde “Yönetmelik” İptali: 6502 sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun’un 47/A maddesi ile doğrudan satış şirketlerinin sermaye şirketi olması zorunluluğu getirilmiş, ancak sisteme dair diğer tüm kuruluş şartları, tüketicinin cayma hakkı ve bilgilendirme yükümlülüğü gibi asli konuların Ticaret Bakanlığı tarafından çıkarılacak bir “yönetmelikle” belirleneceği düzenlenmişti. AYM; temel hakları, özellikle teşebbüs özgürlüğünü sınırlayan kuralların temel ilke ve çerçevesi çizilmeden idareye bırakılamayacağını, bu durumun Anayasa’nın 13. ve 48. maddelerine aykırı olduğunu belirterek maddedeki “…yönetmelikle…” ibarelerini tümüyle iptal etmiştir.
- E-Ticaret Lisans Ücreti Hesaplamasında “Eşitlik” Vurgusu: 6563 sayılı Elektronik Ticaretin Düzenlenmesi Hakkında Kanun’da, e-ticaret aracı hizmet sağlayıcılarının yatırım teşvik belgeli harcamaları ile yurt dışına yaptıkları satışların (ihracat), lisans ücreti hesaplanırken net işlem hacminden belirli katlarda (iki, üç, dört katı gibi) indirilmesi öngörülmekteydi. Ancak iptali istenen kurallar, net işlem hacminin yüzde yirmisinden fazlasını kendi markalarının veya ekonomik bütünlük içindeki işletmelerinin satışlarından elde eden platformları bu indirim hakkından kesin olarak mahrum bırakıyordu.
- E-Ticaret İptalinin Gerekçesi: AYM, yatırım yapan ve ihracatı artıran tüm e-ticaret şirketlerinin eylemli olarak aynı hukuksal durumda bulunduğunu; kendi satışları belirli bir oranı aştığı için bazı e-ticaret platformlarının nesnel ve makul bir neden olmaksızın bu indirimlerden mahrum bırakılmasının Anayasa’nın 10. maddesindeki “eşitlik ilkesine” ve 35. ile 48. maddelerindeki mülkiyet hakkı ve teşebbüs özgürlüğüne aykırı olduğuna hükmetmiştir.
- İptal Kararının Yürürlük Tarihi: AYM, iptal edilen kuralların doğuracağı hukuksal boşluğun kamu yararını ihlal edebileceğini dikkate alarak (TBMM’ye yeni bir kanuni düzenleme yapması için zaman tanımak maksadıyla), iptal hükümlerinin kararın Resmî Gazete’de yayımlandığı 30 Nisan 2026 tarihinden başlayarak dokuz ay sonra yürürlüğe girmesine oybirliğiyle karar vermiştir.
Genç Avukatlık Bürosu Olarak Değerlendirmemiz: Anayasa Mahkemesi’nin bu kapsamlı iptal kararı, yasama yetkisinin sınırları ve idarenin keyfi düzenleme yapma ihtimaline karşı çok net bir güvence oluşturmaktadır. Özellikle doğrudan satış (network marketing vb.) sektöründe faaliyet gösteren şirketler için temel kuralların ve müeyyidelerin yalnızca Bakanlığın çıkaracağı yönetmeliklerle değil, kanuni çerçevede oluşturulması gerektiği tescillenmiştir. Diğer taraftan, e-ticaret pazar yerleri arasında kendi ürünlerini satan platformlara uygulanan orantısız ve ayrımcı lisans ücreti hesaplama yönteminin iptal edilmesi, sektörde adil rekabetin ve mülkiyet hakkının korunması adına atılmış tarihi bir adımdır. Kararın yürürlüğe gireceği 9 aylık geçiş sürecinde, e-ticaret lisansına tabi şirketlerin ve doğrudan satış firmalarının, TBMM tarafından yapılacak yeni kanuni düzenlemelere uyum süreçlerini şimdiden planlamaları büyük önem taşımaktadır. Mevzuat uyum süreçlerinin yönetimi ve hukuki danışmanlık hizmetleri için büromuzun uzman ekibiyle iletişime geçebilirsiniz.
